Παρουσίαση και σημασία προγράμματος Adapt2Change

Παρουσίαση και σημασία προγράμματος Adapt2Change

Τι είναι το LIFE+

Το πρόγραμμα LIFE+, ένα από τα πιο σημαντικά χρηματοδοτικά εργαλεία της ΕΕ, χρηματοδοτεί έργα που συμβάλλουν στην ανάπτυξη και την εφαρμογή της πολιτικής και της νομοθεσίας στον τομέα του περιβάλλοντος. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα διευκολύνει κυρίως την ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών θεμάτων σε άλλες πολιτικές, και γενικότερα, συμβάλλει προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης.
Το Life+ έχει ως προτεραιότητα θέματα που αφορούν στην κλιματική αλλαγή, το περιβάλλον, την υγεία και ποιότητα ζωής, τους φυσικούς πόρους και τα απόβλητα και έχει ως σκοπό, να συνεισφέρει στην ανάπτυξη και επίδειξη καινοτόμων προσεγγίσεων πολιτικής, τεχνολογιών, μεθόδων και εργαλείων.

Η ιδέα του Adapt2change

Βασιζόμενη στα παραπάνω κριτήρια η ομάδα του Adapt2change με επικεφαλής τον καθηγητή Δρ. Αλέξανδρο Παπαχατζή του ΤΕΙ Λάρισας και τους συνεργάτες του, καταθέτει επιτυχώς το 2009 την πρόταση του Adapt2change στον φορέα του Life+, έχοντας ως πρωταρχικό ρόλο την προώθηση γεωργικών τεχνολογιών και πολιτικών που σέβονται το περιβάλλον με βλέμμα στραμμένο στις επόμενες γενιές.

Το Adapt2change με λίγα λόγια

Το έργο Adapt2change "Προσαρμογή της γεωργικής παραγωγής στην κλιματική αλλαγή και στους περιορισμένους υδατικούς πόρους", "Adapt agricultural production to climate change and limited water supply LIFE 09 ENV/GR/000296" είναι το κλειδί για την αντιμετώπιση του ορατού πλέον κινδύνου που έχει επιφέρει η συνεχιζόμενη, με θρησκευτική ευλάβεια, κατασπατάληση των φυσικών πόρων, με τρόπο μη βιώσιμο.
Ο γενικός στόχος του έργου είναι να επιδειχθεί η ικανότητα προσαρμογής της γεωργικής παραγωγής στην κλιματική αλλαγή και στην περιορισμένη παροχή υδατικών πόρων.Η λειψυδρία και η ρύπανση των υδάτων είναι μια περιβαλλοντική απειλή που επηρεάζει μεγάλα τμήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Καθώς η κλιματική αλλαγή αναμένεται να επιδεινώσει την έλλειψη υδατικών πόρων, το προτεινόμενο έργο εισάγει μια καινοτόμο προσέγγιση για την ελαχιστοποίηση της ζήτησης νερού στο γεωργικό τομέα και τη μείωση της ενεργειακής ζήτησης με ταυτόχρονη απομάκρυνση της ρύπανσης από τη γεωργία. Αυτή η καινοτόμος προσέγγιση μπορεί να εφαρμοστεί σε όλη την ΕΕ, επειδή βασίζεται σε αβαθή γεωθερμική ενέργεια η οποία είναι ευρέως διαθέσιμη. Το έργο παρέχει στους ενδιαφερόμενους τα απαραίτητα μέσα για τον αγώνα με την έλλειψη νερού με τρόπο βιώσιμο, εξασφαλίζοντας την γεωργική παραγωγή.
Οι κύριες δράσεις που περιλαμβάνει το έργο είναι οι εξής:

  • Δραστηριότητες προετοιμασίας - προετοιμασία του χώρου εγκατάστασης & κατασκευή πρωτότυπης μονάδας.
  • Δοκιμές & Περίοδος παραγωγής - Επίδειξη τεχνικής και οικονομικής βιωσιμότητας.
  • Στρατηγική επικοινωνίας & αποτελεσματική διάδοση των παραδοτέων του έργου.
  • Εκστρατεία ενημέρωσης για την προσαρμογή της γεωργίας στην κλιματική αλλαγή.

Αναμενόμενα αποτελέσματα

Με την ολοκλήρωση του έργου Adapt2change θα έχει επιτευχθεί μία σειρά στόχων που θα προωθούν βιώσιμες γεωργικές πρακτικές οι οποίες θα μπορούν να εφαρμοστούν από όλους τους αγρότες. Μερικοί από αυτούς τους στόχους συνοψίζονται ως εξής:

  • Κατασκευή ενός πρωτότυπου συστήματος θερμοκηπίου - ανακύκλωσης νερού που βασίζεται σε αβαθή γεωθερμική ενέργεια, το οποίο μπορεί να αναπαραχθεί εύκολα με την βοήθεια πρακτικών οδηγών σχεδιασμού και εφαρμογής.Εγχειρίδιο αίτησης χρήσης αβαθούς γεωθερμικής ενέργειας στη γεωργία.
  • Προσαρμογή της γεωργικής παραγωγής στην κλιματική αλλαγή.
  • Οδηγός γεωργικής παραγωγής φιλικής προς το περιβάλλον.
  • Εγχειρίδιο συμμόρφωσης στην στρατηγική για ΚΑΠ (Κοινή Αγροτική Πολιτική).Οδηγός για τον έλεγχο του αυτοματισμού και του σχεδιασμού στα θερμοκήπια.
  • Οδηγός για τη βιώσιμη χρήση του νερού στα θερμοκήπια.
  • Οδηγοί για βιώσιμη καλλιέργεια.Απομακρυσμένη Υποστήριξη Ελέγχου (RCS).
  • Οδηγός για παροχή απομακρυσμένης βοήθειας για τη γεωργική παραγωγή.
  • Πρόταση για τη γεωργική πολιτική αναμόρφωσης όσον αφορά στην ανακύκλωση του νερού. (Ελλάδα - Κύπρος).
  • Υλικό εκστρατείας ευαισθητοποίησης του κοινού.

Adapt2change - Εφαλτήριο για την στροφή στη βιώσιμη ανάπτυξη

Πολλοί όροι και ονομασίες έχουν αποδοθεί στην προσπάθεια του ΤΕΙ Λάρισας και των λοιπών εταίρων του έργου Adapt2change, όπως οικολογικά, βιώσιμα, καινοτόμα, φιλικά προς το περιβάλλον θερμοκήπια κλπ. Η ομάδα του Adapt2change χαιρετά όλους τους χαρακτηρισμούς, όμως αυτό που έχει ως μοναδικό σκοπό και στόχο είναι η επιτυχής ολοκλήρωση του έργου Adapt2change, το οποίο είναι ένα στοίχημα που αν κερδηθεί , θα έχει αποδείξει στην διεθνή κοινότητα ότι γεωργική ανάπτυξη και βιωσιμότητα είναι όροι που συμπλέουν και συνυπάρχουν.

Η σημασία του Adapt2change για τον άνθρωπο

Η εξασφάλιση τροφίμων, της απαραίτητης ύλης για την επιβίωση του ανθρώπου, εξαρτάται από τις διάφορες περιβαλλοντικές συνθήκες, όπως η ποιότητα και διαθεσιμότητα του νερού, την κατάσταση του εδάφους, τη διαθεσιμότητα της ενέργειας, κλπ. Λόγω της εκτεταμένης και εξαντλητικής γεωργικής πρακτικής κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών πολλά περιβαλλοντικά ζητήματα έχουν προκύψει. Η κλιματική αλλαγή αναμένεται να επηρεάσει την ποιότητα και ποσότητα του νερού. Στη βόρεια Ευρώπη το πιο σημαντικό ζήτημα για τα ύδατα είναι η ρύπανση του εδάφους, ενώ στη νότια Ευρώπη, η ξηρασία και η υποβάθμιση του εδάφους είναι απειλητική για την γεωργική οικονομία και την κοινωνική ευημερία. Η ύδρευση στη νότια Ευρώπη βασίζεται σε γεωτρήσεις και άντληση νερού από τον υδροφόρο ορίζοντα με αποτέλεσμα την εξάντληση των ρυθμιστικών αποθεμάτων νερού και την χρήση των μόνιμων αποθεμάτων με αποτέλεσμα την μεταβολή των συνθηκών ισορροπίας και διείσδυση του θαλασσινού νερού στον υδροφόρο ορίζοντα. Επιπλέον, η υποβάθμιση και ρύπανση του εδάφους μειώνει την παραγωγικότητα. Το adapt2change, στοχεύει στην ελαχιστοποίηση της ζήτησης νερού για τη γεωργία, τη μείωση της ρύπανσης από τα λιπάσματα και τα φυτοφάρμακα, την ελαχιστοποίηση των εκπομπών CO2 και την προσαρμογή της γεωργίας στην κλιματική αλλαγή.

Το Adapt2change ως μέσο αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής

Διαχείριση Υδάτων

Η χρήση του νερού για γεωργικούς σκοπούς είναι ένα θεμελιώδες ζήτημα για συζήτηση, δεδομένου ότι σε παγκόσμιο επίπεδο στον αγροτικό τομέα είναι το υψηλότερο των καταναλωτών νερού. Αν και η επέκταση των αρδευόμενων εκτάσεων έχει αυξήσει τη γεωργική παραγωγή και προμήθεια τροφίμων, μια σειρά από ξηρές υδρολογικά χρονιές οι οποίες συνήθως έρχονται μαζεμένες (φαινόμενο Hurst), συμβάλουν σε αρνητικές επιπτώσεις τόσο στην ποσότητα όσο και στην ποιότητα των υδάτων. Αν και ο γεωργικός τομέας είναι ο πιο σημαντικός σε οικονομικούς όρους σε όλες τις χώρες της Μεσογείου, έχει επίσης μετατραπεί και στον μεγαλύτερο καταναλωτή νερού. Στην Ελλάδα, η μέση ποσότητα νερού που χρησιμοποιείται για γεωργικούς σκοπούς κυμαίνεται 80 έως 85% της συνολικής χρήσης του νερού, σε σύγκριση με το μέσο όρο του 70% σε παγκόσμια κλίμακα (πηγή: Ελληνικό Υπουργείο Γεωργίας). Ταυτόχρονα, η χρήση του νερού στη γεωργία έχει γίνει πολύ αναποτελεσματική, με ποσοστό αποδοτικότητας μόνο περίπου 35%. Στην Κύπρος το 85% των υδάτινων πόρων χρησιμοποιούνται στη γεωργία, στην Ιταλία το 70% και στην Ισπανία 80%. Μεγάλες ποσότητες νερού σπαταλούνται, επειδή οι ​​αγρότες έλλειψη γνώσεων σχετικά με τις κατάλληλες πρακτικές άρδευσης, έχουν ανεπαρκή συστήματα άρδευσης. Το adapt2change με την κατασκευή και επίδειξη βέλτιστων πρακτικών, στοχεύει να μειώσει την κατανάλωση νερού στη γεωργία σε ποσοστό ίσο με περίπου 90%.

Κατανάλωση Ενέργειας

Σήμερα, στις εγκαταστάσεις θερμοκηπίων παράγονται υψηλής ποιότητας γεωργικά προϊόντα σε ελεγχόμενες συνθήκες. Αν και τα θερμοκήπια είναι γνωστή τεχνολογία η σημερινή εξέλιξη των τεχνολογικών επιτευγμάτων και της έρευνας στον κλάδο αυτό επιτρέπει τον έλεγχο όλων των συνθηκών σε μια εγκατάσταση και την επίτευξη υψηλής παραγωγικότητας. Η παροχή νερού, η θερμοκρασία, τα θρεπτικά συστατικά παρακολουθούνται από πολύπλοκα συστήματα μικροσυσκευών επικουρώντας στην μεγιστοποίηση της παραγωγής με ταυτόχρονη επίτευξη άριστης ποιότητας. Η παραγωγή μπορεί να είναι ανεξάρτητη από περιβαλλοντικούς παράγοντες. ΤΟ CO2 σε υψηλή συγκέντρωση (800ppm) αυξάνει την παραγωγή κατά 45%. Η παραγωγή σε ελεγχόμενο-κλειστό περιβάλλον είναι ανεξάρτητη από τυχόν εποχιακές αλλαγές. Για να επιτευχθούν αυτές οι υψηλές αποδόσεις, απαιτούνται υψηλές ενεργειακές προδιαγραφές για κάθε εγκατάσταση όσον αφορά στην θέρμανση και ψύξη. Σήμερα, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μπορούν να μειώσουν το ενεργειακό κόστος και να στηρίξουν γεωργική παραγωγή φιλική προς το περιβάλλον. Το Adapt2change στοχεύει στη μείωση περίπου κατά 75% των συμβατικών μορφών ενέργειας.

Η προστιθέμενη αξία που προσδίδει το Adapt2change

Με την απαρέγκλιτη εφαρμογή όλων των προτεινόμενων δράσεων και υπο-δράσεων του έργου θα παράγεται πλέον πολύ μικρό αποτύπωμα άνθρακα κατά την φάση γεωργικής παραγωγής σε θερμοκήπια, αφού η ενέργεια για θέρμανση και ψύξη θα βασίζεται στην γεωθερμική ενέργεια. Η ηλεκτρική ενέργεια που θα απαιτείται, θα χρησιμοποιείται μόνο για την υποστήριξη γεωθερμικών αντλιών θερμότητας, ανεμιστήρων και για λόγους αυτοματοποίησης. Οι γεωθερμικές αντλίες θερμότητας καταναλώνουν πολύ λιγότερη ενέργεια από τα συμβατικά συστήματα θέρμανσης, δεδομένου ότι αντλούν θερμότητα από το έδαφος. Η απόδοση της παραγωγής μπορεί να είναι πολύ υψηλότερη μιας και ο παραγωγός έχει την ικανότητα να ελέγχει πλήρως το περιβάλλον της μονάδας. Όλοι οι πόροι χρησιμοποιούνται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Το προτεινόμενο σύστημα είναι κλειστό, με αυτόν τον τρόπο δεν υπάρχει διαρροή των λιπασμάτων στο περιβάλλον. Ως εκ τούτου γίνεται πλήρης χρήση των τελευταίων με αποτέλεσμα να απαιτείται χρήση λιγότερων λιπασμάτων. Τέλος πρέπει να αναφερθεί ότι πέρα από το περιβαλλοντικό όφελος που προκύπτει από την εφαρμογή των παραδοτέων του adapt2change, υπάρχει και οικονομικό όφελος για τους παραγωγούς καθιστώντας την επένδυση σε 'οικολογικά' θερμοκήπια οικονομικά βιώσιμη και ιδιαίτερα προσιτή.